Cầu Hiền Lương — cây cầu sơn hai màu suốt 21 năm

Cầu Hiền Lương bắc qua sông Bến Hải ở huyện Vĩnh Linh, Quảng Trị. Theo Hiệp định Genève năm 1954, vĩ tuyến 17 chạy dọc con sông này được chọn làm giới tuyến quân sự tạm thời chia Việt Nam thành hai vùng tập kết.

“Tạm thời” trong hai năm, hoá ra hai mươi mốt

Đây là điều cần biết trước khi đứng ở đây.

Hiệp định Genève ghi rõ giới tuyến này là tạm thời, và sẽ có tổng tuyển cử thống nhất sau hai năm. Cuộc tổng tuyển cử đó không diễn ra.

Con sông rộng chưa tới trăm mét trở thành ranh giới thật, chia đôi đất nước suốt 21 năm, từ 1954 tới 1975. Hai bờ là hai chế độ, và người hai bên bờ không qua lại được.

Với người Quảng Trị, đây không phải chuyện sách vở. Rất nhiều gia đình có người ở lại bờ bên kia và hai mươi mốt năm sau mới gặp lại — hoặc không bao giờ.

Vì sao cầu sơn hai màu

Chi tiết được nhắc nhiều nhất về cây cầu này, và nó có thật.

Cầu được sơn hai màu khác nhau ở hai nửa: nửa bờ bắc một màu, nửa bờ nam một màu, ranh giới đúng ở giữa cầu. Không phải để trang trí — mỗi bên tự sơn phần cầu thuộc về mình, và màu sơn trở thành một cách khẳng định ranh giới.

Tháng 3/2014, cầu được phục chế đúng nguyên trạng hai màu xanh và vàng như từng có trong lịch sử. Cây cầu bạn thấy hôm nay là bản phục dựng theo mẫu cũ.

Cuộc “chọi cờ” và “chọi loa”

Hai bờ Hiền Lương từng diễn ra một cuộc đối đầu không tiếng súng nhưng kéo dài nhiều năm.

Chọi cờ: hai bên liên tục dựng cột cờ cao hơn bên kia. Cột cờ bờ bắc nhiều lần bị bom đánh gãy rồi lại được dựng lại cao hơn. Kỳ đài Hiền Lương ngày nay là chứng tích của cuộc đua ấy.

Chọi loa: hai bên lắp hệ thống loa phóng thanh công suất lớn, phát sang bờ đối diện suốt ngày. Bên này tăng công suất thì bên kia tăng theo.

Nghe qua thì như chuyện lạ. Nhưng nó cho thấy rất rõ một điều: ở đây, mọi thứ — màu sơn, chiều cao cột cờ, tiếng loa — đều là tuyên bố.

Cụm di tích đôi bờ

Khu di tích Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải gồm nhiều hạng mục ở cả hai bờ:

• Cầu Hiền Lương phục dựng, và cầu mới bên cạnh cho xe chạy
• Kỳ đài bờ bắc với cột cờ
• Nhà liên hợp — nơi hai bên từng họp bàn việc qua lại
• Nhà trưng bày “Vĩ tuyến 17 và khát vọng thống nhất”
• Cụm tượng đài Khát vọng thống nhất bờ nam

Nên vào nhà trưng bày trước rồi mới ra cầu. Hiện vật và ảnh tư liệu ở đó làm cây cầu có nghĩa hơn hẳn.

Vé, giờ và cái nắng ở đây

• Vào cửa miễn phí, khu di tích mở cả ngày.
• Nắng gắt, không có bóng mát ở khu vực cầu và kỳ đài. Đi buổi sáng sớm hoặc chiều muộn.
• Dành khoảng một giờ cho cả cụm hai bờ.
• Đi cùng thuyết minh nếu có thể — phần lớn ý nghĩa nằm trong lời kể chứ không nằm ở hiện vật.
• Nằm ngay quốc lộ 1A nên rất dễ ghé khi đi ngang Quảng Trị.

Ghép cụm di tích chiến tranh

Ba nơi dưới đây kể ba mặt khác nhau của cùng một câu chuyện, và đi trọn được trong một ngày:

Nơi	Kể về
Cầu Hiền Lương	sự chia cắt — ranh giới và 21 năm
Địa đạo Vịnh Mốc	cách người dân sống dưới bom đạn
Thành cổ Quảng Trị	trận đánh và cái giá phải trả

Đi cả ba trong một ngày là nặng về cảm xúc. Nếu đi cùng trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, nên chia hai buổi và xen thêm biển Cửa Tùng hoặc Cửa Việt gần đó.

Xuống phía nam cùng tỉnh là Phong Nha – Kẻ Bàng — xem lịch trình Quảng Trị – Phong Nha 3 ngày.

Ăn gì ở Quảng Trị

Món trứ danh là cháo bột cá lóc — sợi bột gạo nấu với cá lóc đồng, rắc nhiều ném và ớt bột. Ngoài ra có bún hến Mai Xá, bánh lọc Mỹ Chánh, thịt trâu lá trơng.

Mua về: cà phê Khe Sanh, tiêu Cùa, cao chè vằng Cam Lộ. Xem đủ trong trang Quảng Trị.