Trang chủ / Di sản UNESCO
Cẩm nang miền Trung
Di sản UNESCO ở miền Trung
Ai cũng biết Huế, Hội An, Mỹ Sơn và Phong Nha. Nhưng "di sản thế giới" chỉ là một trong năm nhóm danh hiệu UNESCO. Tính đủ cả năm nhóm, 11 tỉnh miền Trung đang giữ 26 danh hiệu — và nhóm đông nhất lại là nhóm gần như không ai nhắc tới.
Miền Trung có bao nhiêu danh hiệu
UNESCO không chỉ có một loại danh hiệu. Với Việt Nam, có năm nhóm đang được ghi danh, và miền Trung có mặt ở cả năm.
5di sản thế giớitrên tổng 8 của cả nước
6di sản phi vật thểtrên tổng 16
7di sản tư liệutrên tổng 10
5khu dự trữ sinh quyểntrên tổng 11
1công viên địa chấttrên tổng 3
2thành phố sáng tạotrên tổng 3
Con số đáng chú ý nhất không phải 5 di sản thế giới, mà là 7 trên 10 di sản tư liệu của cả nước nằm ở miền Trung. Đây là nhóm danh hiệu ít được nhắc nhất, và cũng là nhóm miền Trung áp đảo nhất.
5 di sản thế giới
Việt Nam có 8 di sản thế giới. Năm trong số đó nằm trong 11 tỉnh miền Trung, và bốn cái nằm trên một dải chưa tới 300km từ Quảng Trị qua Huế tới Đà Nẵng.
- 1993
Quần thể di tích Cố đô Huế
Huế Đọc bài chi tiết - 1999
Phố cổ Hội An
Đà Nẵng Đọc bài chi tiết - 1999
Thánh địa Mỹ Sơn
Đà Nẵng Đọc bài chi tiết - 2003
Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng
Quảng Trị Đọc bài chi tiết - 2011
Thành nhà Hồ
Thanh Hóa Đọc bài chi tiết
Xem so sánh chi tiết từng di sản trong bài 5 di sản thế giới ở miền Trung.
6 di sản văn hoá phi vật thể
Nhóm này khác di sản thế giới ở một điểm căn bản: nó không phải một chỗ để tới xem, mà là thứ người ta đang làm. Muốn gặp thì phải đúng nơi, và nhiều khi phải đúng dịp.
Nhã nhạc là di sản phi vật thể đầu tiên của Việt Nam được ghi danh, năm 2003. Bức ảnh trên chụp dàn nhạc cung đình triều Nguyễn thời thuộc Pháp — thứ âm nhạc từng chỉ vang lên trong Đại Nội vào những dịp đại lễ.
| Danh hiệu | Năm | Ở đâu |
|---|---|---|
| Nhã nhạc — âm nhạc cung đình Việt Nam Di sản phi vật thể ĐẦU TIÊN của Việt Nam được ghi danh. | 2003 | Huế |
| Không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên Trải trên 5 tỉnh Tây Nguyên cũ, nay nằm gọn trong 4 tỉnh miền Trung. | 2005 | Quảng Ngãi (Kon Tum cũ), Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng |
| Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh Hát trong lúc làm việc — chèo thuyền, dệt vải, ru con. | 2014 | Nghệ An và Hà Tĩnh |
| Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ Ở Huế gắn với điện Hòn Chén bên sông Hương. | 2016 | Cả nước, trong đó có Huế |
| Nghệ thuật bài chòi Trung Bộ Vừa là trò chơi vừa là hát. Tối nào phố cổ Hội An cũng có. | 2017 | 9 tỉnh Trung Bộ |
| Nghệ thuật làm gốm của người Chăm Nằm ở danh sách CẦN BẢO VỆ KHẨN CẤP, không phải danh sách đại diện. | 2022 | Ninh Thuận cũ, nay thuộc Khánh Hòa |
Cồng chiêng Tây Nguyên là danh hiệu trải rộng nhất. Nó không thuộc về một tỉnh nào mà là không gian văn hoá của cả vùng — sau sáp nhập 2025 thì nằm trong bốn tỉnh Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng.
Bài chòi là thứ dễ gặp nhất trong nhóm này. Vừa là trò chơi vừa là hát: người hô hiệu rút thẻ bài rồi hát một câu đố, ai có quân bài khớp thì gõ mõ. Tối nào phố cổ Hội An cũng có, không cần đặt trước.
Nghề làm gốm Chăm ở làng Bàu Trúc là trường hợp đáng chú ý theo hướng ngược lại: nó nằm ở danh sách cần bảo vệ khẩn cấp, không phải danh sách đại diện. Nghĩa là UNESCO ghi danh vì nghề này đang có nguy cơ mất. Người Chăm ở đây nặn gốm không dùng bàn xoay — người thợ đi vòng quanh khối đất, và nung lộ thiên bằng rơm chứ không có lò.
7 di sản tư liệu — nhóm miền Trung áp đảo
Việt Nam có 10 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh. Bảy cái nằm ở miền Trung. Đây là nhóm hầu như không xuất hiện trong tờ rơi du lịch, nhưng lại là chỗ vùng này vượt trội rõ nhất so với phần còn lại của cả nước.
| Di sản tư liệu | Năm | Ở đâu | Tầm |
|---|---|---|---|
| Mộc bản triều Nguyễn | 2009 | Lưu tại Đà Lạt, Lâm Đồng | thế giới |
| Thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế | 2016 | Huế | khu vực |
| Mộc bản trường học Phúc Giang | 2016 | Làng Trường Lưu, Hà Tĩnh | khu vực |
| Hoàng hoa sứ trình đồ | 2018 | Làng Trường Lưu, Hà Tĩnh | khu vực |
| Bia ma nhai Ngũ Hành Sơn | 2022 | Đà Nẵng | khu vực |
| Văn bản Hán Nôm làng Trường Lưu | 2022 | Làng Trường Lưu, Hà Tĩnh | khu vực |
| Cửu đỉnh Hoàng cung Huế | 2024 | Huế | khu vực |
Một ngôi làng, ba di sản
Nhìn kỹ bảng trên sẽ thấy ba dòng cùng ghi một địa chỉ: làng Trường Lưu, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh.
Trường Lưu là ngôi làng duy nhất ở Việt Nam có ba di sản tư liệu UNESCO. Một làng quê hơn 600 năm tuổi, không có khu du lịch, không bán vé — nhưng giữ hơn 2.000 tấm mộc bản khắc ngược chữ Hán Nôm để in sách dạy học từ cuối thời Hậu Lê, một bộ sách ghi chép đường đi sứ sang Trung Hoa, và 48 văn bản Hán Nôm của ba dòng họ trong làng.
Mộc bản triều Nguyễn có một chi tiết địa lý hay: nội dung là của triều đình Huế, nhưng kho mộc bản nay lưu tại Đà Lạt — nghĩa là hai đầu của cùng một di sản nằm ở hai tỉnh miền Trung cách nhau gần 700km.
Cửu đỉnh là danh hiệu mới nhất, ghi danh năm 2024. Chín chiếc đỉnh đồng đúc thời Minh Mạng, đặt trước Thế Miếu trong Hoàng thành Huế. Thứ được ghi danh không phải bản thân chiếc đỉnh mà là 162 mảng chạm nổi trên thân: núi sông, cây cỏ, chim thú, thuyền xe của cả nước — một cuốn bách khoa thư đúc bằng đồng.
Còn bia ma nhai Ngũ Hành Sơn thì nằm ngay trong hang động mà khách vẫn đi qua: hơn 78 văn bản Hán Nôm khắc thẳng lên vách đá, có bia từ thế kỷ 17. Nếu bạn đã tới Ngũ Hành Sơn mà không để ý mấy dòng chữ trên vách, thì đó chính là chúng.
5 khu dự trữ sinh quyển thế giới
Việt Nam có 11 khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận. Năm khu ở miền Trung. Đây là danh hiệu về thiên nhiên và cộng đồng sống trong đó, khác với di sản thiên nhiên thế giới (Phong Nha) vốn xét theo giá trị toàn cầu của bản thân cảnh quan.
| Khu sinh quyển | Năm | Tỉnh |
|---|---|---|
| Tây Nghệ An Rộng nhất Việt Nam, lõi là Vườn quốc gia Pù Mát. | 2007 | Nghệ An |
| Cù Lao Chàm – Hội An Cụm đảo ngoài khơi Hội An, nổi tiếng vì bỏ hẳn túi nilon. | 2009 | Đà Nẵng |
| Langbiang Khu sinh quyển đầu tiên của Tây Nguyên. | 2015 | Lâm Đồng |
| Núi Chúa Vùng khô hạn nhất nước, có rừng khô hiếm gặp ở Đông Nam Á. | 2021 | Khánh Hòa |
| Cao nguyên Kon Hà Nừng Rừng kín thường xanh còn nguyên vẹn hiếm hoi. | 2021 | Gia Lai |
Núi Chúa là trường hợp lạ nhất: nó nằm ở vùng khô hạn nhất Việt Nam, có kiểu rừng khô hiếm gặp ở Đông Nam Á, lại vừa có núi vừa có biển và là bãi đẻ của rùa biển. Ba hệ sinh thái rừng – biển – bán sa mạc chồng lên nhau trong một khu.
Công viên địa chất và thành phố sáng tạo
Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông (2020)
Việt Nam có ba công viên địa chất toàn cầu, và một nằm ở miền Trung: Đắk Nông, nay thuộc Lâm Đồng sau sáp nhập. Giá trị cốt lõi là hệ thống hang động núi lửa dài nhất Đông Nam Á — hang hình thành trong dòng dung nham nguội, khác hẳn hang đá vôi ở Phong Nha.
Hai trong ba thành phố sáng tạo
Ngày 31/10/2023, Việt Nam có thêm hai thành phố vào Mạng lưới các thành phố sáng tạo UNESCO cùng lúc — và cả hai đều ở miền Trung:
- Hội An — lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian.
- Đà Lạt — lĩnh vực âm nhạc, đúng dịp thành phố tròn 130 tuổi.
Cộng với Hà Nội (thiết kế, 2019), Việt Nam có ba thành phố trong mạng lưới này. Hai phần ba nằm trong 11 tỉnh miền Trung.
Đi thế nào để gặp nhiều danh hiệu nhất
Nếu bạn muốn gom nhiều danh hiệu UNESCO trong một chuyến, dải Quảng Trị – Huế – Đà Nẵng là chỗ dày nhất cả nước.
Ba ngày, sáu danh hiệu
- Ngày 1 — Quảng Trị: Phong Nha – Kẻ Bàng (di sản thiên nhiên thế giới).
- Ngày 2 — Huế: Đại Nội (di sản thế giới) + Cửu đỉnh và thơ văn trên kiến trúc cung đình (hai di sản tư liệu, xem ngay trong Hoàng thành) + nhã nhạc (di sản phi vật thể, có suất diễn tại Duyệt Thị Đường).
- Ngày 3 — Đà Nẵng: Hội An (di sản thế giới + thành phố sáng tạo) và Mỹ Sơn (di sản thế giới). Tối xem bài chòi trong phố cổ (di sản phi vật thể).
Ba ngày này chạm được bốn di sản thế giới, hai di sản tư liệu, hai di sản phi vật thể và một thành phố sáng tạo. Xem gợi ý sắp xếp trong lịch trình Huế và lịch trình Đà Nẵng.
Nếu muốn đi chỗ vắng
Ba nơi dưới đây có danh hiệu UNESCO nhưng gần như không có khách du lịch:
- Làng Trường Lưu, Hà Tĩnh — ba di sản tư liệu, không bán vé.
- Thành nhà Hồ, Thanh Hóa — di sản thế giới ít khách nhất vùng.
- Làng gốm Bàu Trúc, Khánh Hòa — nghề gốm Chăm, xem thợ nặn không bàn xoay.
Câu hỏi thường gặp
- Miền Trung có bao nhiêu di sản UNESCO?
- Tính đủ cả năm nhóm danh hiệu thì 11 tỉnh miền Trung có 26 danh hiệu UNESCO: 5 di sản thế giới, 6 di sản văn hoá phi vật thể, 7 di sản tư liệu, 5 khu dự trữ sinh quyển, 1 công viên địa chất toàn cầu và 2 thành phố sáng tạo.
- Tỉnh nào có nhiều danh hiệu UNESCO nhất miền Trung?
- Huế, với quần thể di tích Cố đô là di sản thế giới, nhã nhạc cung đình là di sản phi vật thể, cùng thơ văn trên kiến trúc cung đình và Cửu đỉnh là di sản tư liệu.
- Di sản thế giới nào của miền Trung được công nhận sớm nhất?
- Quần thể di tích Cố đô Huế, công nhận năm 1993. Đây cũng là di sản thế giới đầu tiên của Việt Nam.
- Làng Trường Lưu ở Hà Tĩnh có gì đặc biệt?
- Đây là ngôi làng duy nhất ở Việt Nam có tới ba di sản tư liệu được UNESCO ghi danh: Mộc bản trường học Phúc Giang năm 2016, Hoàng hoa sứ trình đồ năm 2018 và Văn bản Hán Nôm làng Trường Lưu năm 2022.
- Xem bài chòi ở đâu?
- Dễ nhất là phố cổ Hội An — gần như tối nào cũng có hội bài chòi ở khu vực gần Chùa Cầu, không cần đặt trước.
Số liệu trong bài tính theo 11 tỉnh miền Trung sau sáp nhập ngày 01/07/2025, cập nhật tới tháng 8/2026. Danh hiệu UNESCO được bổ sung hằng năm nên con số có thể tăng.