Khe Sanh và sân bay Tà Cơn — chiến trường xưa nay là đồi cà phê

Khe Sanh là thị trấn huyện Hướng Hóa, Quảng Trị, cách Đông Hà khoảng 65km về phía tây, gần cửa khẩu Lao Bảo. Nằm trên cao nguyên nhỏ, khí hậu mát hơn đồng bằng.

77 ngày đêm đầu năm 1968

Đầu năm 1968, Khe Sanh trở thành cái tên xuất hiện liên tục trên báo chí quốc tế.

Trận đánh quanh căn cứ Khe Sanh kéo dài từ 21/1 tới 8/4/1968 — 77 ngày đêm theo cách tính của phía Mỹ. Với phía Việt Nam, đó mới là giai đoạn một của Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh; giai đoạn hai kéo tới 25/7/1968, khi những người lính Mỹ cuối cùng rời khỏi đây. Tổng cộng 170 ngày.

Bức ảnh trên là cảnh rút quân — thứ khép lại cái tên Khe Sanh trên mặt báo, và mở ra quãng nửa thế kỷ vùng đất này tự chữa lành.

Di tích sân bay Tà Cơn hôm nay

Thứ còn lại của căn cứ ấy là di tích sân bay Tà Cơn, ở xã Tân Hợp, cách thị trấn Khe Sanh không xa và cách cửa khẩu Lao Bảo khoảng 20km.

Trong khu di tích hiện trưng bày:

• Năm chiếc máy bay — C-130, UH-1, CH-47 Chinook và các loại khác
• Ba chiếc xe tăng
• Nhà bảo tàng Đường 9 – Khe Sanh với hiện vật và ảnh tư liệu của cả hai phía
• Một đoạn đường băng ghi thép còn giữ lại

Nói trước cho đúng: khu di tích khá đơn sơ, chủ yếu là hiện vật ngoài trời trên nền đất đỏ. Đừng kỳ vọng một bảo tàng hiện đại. Giá trị nằm ở chỗ bạn đứng đúng nơi đã xảy ra chuyện đó.

Từ chiến trường thành vùng cà phê

Ít bài viết nhắc tới chuyện này, mà nó lại là phần đáng nói nhất về Khe Sanh hôm nay.

Đất đỏ bazan ở Hướng Hóa, ở độ cao 1.000–1.500m, hoá ra rất hợp cây cà phê. Sau chiến tranh, vùng này dần thành vùng cà phê arabica có tiếng — cà phê Khe Sanh nay là một trong những đặc sản chính của Quảng Trị.

Đi trên đường 9 quanh Khe Sanh, thứ bạn thấy hai bên không phải hố bom mà là đồi cà phê và những cột điện gió. Vùng này giờ có cả cụm điện gió lớn.

Sự chuyển đổi đó — từ cái tên gắn với trận đánh sang một vùng nông nghiệp — là điều nên biết trước khi tới, vì nó giải thích vì sao Khe Sanh hôm nay trông bình thường đến vậy.

Người Vân Kiều và Pa Kô

Hướng Hóa là địa bàn của người Vân Kiều và Pa Kô. Quanh Khe Sanh có các bản làng, chợ phiên và nghề dệt thổ cẩm.

Nếu ghé bản, nhớ đây là nơi người ta sống chứ không phải điểm trình diễn — hỏi trước khi chụp ảnh người.

Đường đi và vé

• Đường tới: từ Đông Hà theo quốc lộ 9 khoảng 65km, chừng một tiếng rưỡi. Đường đèo nhưng tốt.
• Vé vào di tích Tà Cơn có thu, mức thấp.
• Nắng gắt, ít bóng mát trong khu trưng bày ngoài trời. Đi sáng sớm hoặc chiều.
• Dành khoảng một giờ cho Tà Cơn, thêm nửa ngày nếu đi vòng đồi cà phê và điện gió.
• Có thể đi tiếp tới cửa khẩu Lao Bảo cách khoảng 20km.

Cụm di tích chiến tranh Quảng Trị

Khe Sanh là mảnh cuối trong cụm bốn nơi kể bốn mặt của cùng một câu chuyện:

Nơi	Kể về
Cầu Hiền Lương	sự chia cắt — giới tuyến và 21 năm
Địa đạo Vịnh Mốc	cách người dân sống dưới bom
Thành cổ Quảng Trị	trận đánh và cái giá phải trả
Khe Sanh – Tà Cơn	mặt trận phía tây, và chuyện sau đó

Đi cả bốn là nặng về cảm xúc. Xen thêm Phong Nha – Kẻ Bàng hoặc biển Cửa Tùng cho nhẹ bớt — xem lịch trình Quảng Trị – Phong Nha 3 ngày.

Món của người Vân Kiều và Pa Kô

Khe Sanh có món của người Vân Kiều và Pa Kô, cùng thịt trâu lá trơng — đặc sản Quảng Trị dùng loại lá rừng có mùi hắc rất riêng.

Mua về thì cà phê Khe Sanh là thứ hợp lý nhất, mua ngay tại Hướng Hóa cho đúng gốc. Ngoài ra có tiêu Cùa, cao chè vằng Cam Lộ. Xem đủ trong trang Quảng Trị.