Địa danh miền Trung
Thành cổ Quảng Trị — 81 ngày đêm và nghĩa trang không có mộ
Trong 81 ngày, nơi này hứng lượng bom đạn tương đương bảy quả bom nguyên tử. Không ai đếm được có bao nhiêu người nằm lại dưới đất và dưới lòng sông.
Thuộc Quảng Trị — sau sáp nhập 2025 gộp từ Quảng Bình + Quảng Trị
Bờ thành và hào sen quanh Thành cổ Quảng Trị.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên · CC BY-SA 4.0 · qua Wikimedia Commons (cắt 16:9 và resize)
Thành cổ Quảng Trị nằm ở phường Quảng Trị, bên bờ sông Thạch Hãn, cách Đông Hà khoảng 12km. Đây là di tích quốc gia đặc biệt, và là nơi nên đi với một tâm thế khác hẳn các điểm du lịch còn lại trong tỉnh.
Một toà thành nhà Nguyễn, rồi một chiến trường
Thành được nhà Nguyễn xây từ đầu thế kỷ 19 làm lỵ sở của tỉnh Quảng Trị — thành đất, sau xây lại bằng gạch, có hào nước bao quanh, bốn cổng như mọi thành trì cùng thời.
Nhưng đó không phải lý do người ta tới đây.
Sau Hiệp định Genève 1954, vĩ tuyến 17 chạy ngang qua Quảng Trị. Tỉnh này thành nơi hai miền giáp nhau, và trong chiến tranh nó trở thành vùng bị đánh phá nặng nhất cả nước.
81 ngày đêm, mùa hè 1972
Từ 28/6 tới 16/9/1972, tại toà thành rộng chưa tới một cây số vuông này diễn ra một trong những trận đánh ác liệt nhất chiến tranh Việt Nam.
Con số thường được dẫn: trong 81 ngày đêm ấy, khu vực Thành cổ hứng hơn 328.000 tấn bom đạn — tương đương sức công phá của bảy quả bom nguyên tử ném xuống Nhật Bản năm 1945.
Toà thành gần như bị san phẳng. Thứ bạn thấy hôm nay phần lớn là phục dựng, chỉ còn vài đoạn tường và cổng giữ được dấu cũ.
Vì sao gọi là “nghĩa trang không nấm mồ”
Giữa Thành cổ hôm nay là một đài tưởng niệm, xung quanh là bãi cỏ rộng và trống.
Bãi cỏ đó chính là điều cần biết trước khi vào: không có mộ ở đây, không có tên, không có bia riêng cho ai. Hài cốt phần lớn không lấy được, vì bom đạn suốt 81 ngày đã trộn tất cả vào đất.
Vì thế người ta gọi Thành cổ là “nghĩa trang không nấm mồ”, và ban quản lý đề nghị khách không giẫm lên bãi cỏ trung tâm. Không phải để giữ cỏ.
Sông Thạch Hãn
Con sông chảy sát Thành cổ là một phần không tách rời của câu chuyện.
Trong 81 ngày ấy, bộ đội vượt sông Thạch Hãn từ bờ bắc sang tiếp viện cho Thành cổ, và thương binh được chuyển ngược lại. Rất nhiều người không sang được tới bờ.
Ngày nay có tục thả hoa đăng trên sông Thạch Hãn để tưởng niệm. Bến thả hoa nằm ngay gần Thành cổ, và nếu tới vào dịp 27/7 thì bạn sẽ thấy cả khúc sông sáng đèn.
Bốn câu thơ của Lê Bá Dương, một cựu binh từng chiến đấu ở đây, được khắc bên bến sông và là thứ nhiều người nhớ nhất khi rời Quảng Trị — đại ý xin người chèo đò nhẹ tay mái chèo, vì dưới lòng sông là bạn mình đang nằm.
Đi thế nào cho phải
Thành cổ không hợp để chụp ảnh tạo dáng. Mấy điều nên biết trước:
- Vào cửa miễn phí. Có nhà trưng bày hiện vật và phim tư liệu ngắn, nên xem trước khi ra sân.
- Không giẫm lên bãi cỏ trung tâm, không ngồi lên đài tưởng niệm.
- Ăn mặc gọn gàng, nói vừa đủ nghe.
- Nên đi cùng người thuyết minh. Không có lời kể thì nơi này chỉ là một bãi cỏ và một vòng tường — mà thứ đáng nhớ ở đây lại nằm hết trong lời kể.
- Dành khoảng một giờ, thêm nửa giờ nếu ra bến thả hoa bên sông.
Ghép vào cụm di tích chiến tranh
Quảng Trị có cả một cụm di tích cùng chủ đề, nằm gần nhau và đi được trong một ngày:
- Địa đạo Vịnh Mốc — làng ngầm dưới lòng đất, nơi dân sống suốt nhiều năm.
- Cầu Hiền Lương – sông Bến Hải — giới tuyến vĩ tuyến 17.
- Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn và Đường 9.
Xem đủ trong trang Quảng Trị. Nếu đi tiếp về phía nam thì Phong Nha – Kẻ Bàng cùng tỉnh, và đó là kiểu chuyến đi hoàn toàn khác — xem lịch trình Quảng Trị – Phong Nha 3 ngày.
Ăn gì ở Quảng Trị
Món trứ danh của tỉnh là cháo bột cá lóc — sợi bột gạo nấu với cá lóc đồng, rắc nhiều ném và ớt bột, ăn nóng cay xé.
Ngoài ra có bún hến Mai Xá, bánh lọc Mỹ Chánh, thịt trâu lá trơng. Mua về thì cà phê Khe Sanh, tiêu Cùa, cao chè vằng Cam Lộ. Xem đủ trong trang đặc sản Quảng Trị.
