Địa danh miền Trung
Nhà thờ gỗ Kon Tum — nhà thờ Roman dựng theo kiểu nhà rông
Một nhà thờ Công giáo châu Âu dựng bằng gỗ, theo lối nhà sàn Tây Nguyên, và đứng nguyên hơn một trăm năm.
Thuộc Quảng Ngãi — sau sáp nhập 2025 gộp từ Quảng Ngãi + Kon Tum
Mặt trước nhà thờ gỗ Kon Tum với tháp chuông.
Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên · CC BY-SA 4.0 · qua Wikimedia Commons (cắt 16:9 và resize)
Nhà thờ gỗ Kon Tum — tên chính thức là Nhà thờ chính toà Kon Tum — nằm ở số 13 đường Nguyễn Huệ, phường Kon Tum. Sau sáp nhập ngày 01/07/2025, Kon Tum nhập vào Quảng Ngãi, nên nơi này nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi.
Một công trình lai, và lai rất khéo
Nhìn ảnh thì thấy ngay điều lạ: đây là nhà thờ Công giáo kiểu Roman — vòm cuốn, tháp chuông nhọn, cửa sổ kính màu — nhưng dựng hoàn toàn bằng gỗ, và đứng trên hệ cột kiểu nhà sàn của người Ba Na.
Đi vòng ra bên hông sẽ thấy rõ hơn cả: dãy hành lang chạy dọc trên hàng cột gỗ, đúng cách người Tây Nguyên làm nhà để tránh ẩm và tránh thú.
Đứng cạnh một nhà rông như Kon Klor gần đó thì mối liên hệ càng rõ. Nhà thờ không sao chép nhà rông, nhưng vay của nó cách dựng và cách ứng xử với khí hậu cao nguyên.
Xây năm nào, bằng gỗ gì
Công trình do linh mục người Pháp Joseph Décrouille chủ trì, khởi công giữa tháng 3/1913 và hoàn thành đầu năm 1918 — mất gần năm năm, có lúc đình trệ vì đúng vào Chiến tranh Thế giới thứ nhất.
Toàn bộ dựng bằng gỗ cà chít (còn gọi sến đỏ), loại gỗ rất cứng và chịu được mối mọt của rừng Tây Nguyên. Đó là lý do một công trình gỗ đứng được hơn trăm năm ở vùng mưa nhiều, nắng gắt.
Bên trong
Bước vào, thứ đập vào mắt là hai hàng cột gỗ lớn đỡ vòm mái, để mộc chứ không sơn phủ. Trần cao, ánh sáng lọt qua kính màu.
Gian cung thánh trang trí đậm màu, và trong khuôn viên còn có tượng, phù điêu mô tả sinh hoạt của người Ba Na — thêm một chỗ nữa cho thấy đây không phải bản sao nguyên xi của một nhà thờ châu Âu.
Đây là nhà thờ đang hoạt động, có giáo dân đi lễ hằng ngày, không phải bảo tàng.
Vé và giờ lễ nên tránh
- Vào cửa miễn phí.
- Tránh giờ lễ nếu chỉ đi tham quan, hoặc vào thì ngồi yên phía sau. Giờ lễ thường sáng sớm và chiều tối, cuối tuần đông hơn.
- Ăn mặc kín vai kín gối, bỏ mũ khi vào trong.
- Không dùng flash và không quay phim trong lúc đang có lễ.
- Dành khoảng 30–45 phút, thêm chút nữa nếu đi vòng ra khuôn viên phía sau.
- Buổi sáng ánh sáng vào mặt tiền đẹp nhất.
Ghép trong chuyến Kon Tum
Nhà thờ nằm ngay trung tâm nên ghép rất dễ:
- Nhà rông Kon Klor và cầu treo Kon Klor — cách chừng 3km, nên đi cùng buổi để thấy rõ mối liên hệ kiến trúc.
- Toà giám mục Kon Tum — cũng là công trình gỗ, có nhà truyền thống trưng bày hiện vật các dân tộc Tây Nguyên.
- Măng Đen cách khoảng 50km, khí hậu mát, thông và hồ — thường được gọi là “Đà Lạt thứ hai”.
Trong cùng tỉnh còn có đảo Lý Sơn ở phía biển — hai nửa rất khác nhau của một tỉnh sau sáp nhập.
Ăn gì ở Kon Tum
Kon Tum có gỏi lá — món đặc trưng nhất, hàng chục loại lá rừng cuốn với thịt và tôm, chấm nước chấm riêng. Ngoài ra có cơm lam – gà nướng, cá tầm nấu măng, và gà nướng Măng Đen.
Mua về thì sâm dây Ngọc Linh, măng khô, cà phê Măng Đen, rượu vang sim. Phía biển Quảng Ngãi thì có tỏi Lý Sơn, kẹo gương, mạch nha, đường phèn. Xem đủ trong trang đặc sản Quảng Ngãi.
