Kẹo cu đơ — mật mía, lạc và hai lát bánh tráng

Kẹo cu đơ là món quà gắn liền với Hà Tĩnh. Miếng kẹo tròn, nâu sẫm, kẹp giữa hai lát bánh tráng vừng, ăn cùng nước chè xanh.

Cái tên đến từ đâu

Chuyện được kể nhiều nhất: món kẹo do một người tên Cu Hai ở Hương Sơn làm ra, dân quen gọi là “kẹo cu Hai”. Thời Pháp, chữ “hai” được đọc chệch theo tiếng Pháp deux (số hai), thành “cu đơ”.

Đây là truyền miệng địa phương chứ không phải ghi chép chính thức, nhưng nó giải thích được vì sao một món quà quê lại mang cái tên nghe lạ như vậy.

Làm bằng gì

Thành phần rất ít, và đó là lý do chất lượng nguyên liệu quyết định tất cả:

• Mật mía — nấu tới độ keo. Mật mía cho vị ngọt trầm và hơi khét nhẹ, khác hẳn đường trắng.
• Lạc (đậu phộng) rang — phải rang vừa, còn giòn và thơm.
• Gừng tươi — cắt vị ngọt gắt và làm ấm hậu vị.
• Bánh tráng vừng — hai lát kẹp trên dưới.

Mật nấu tới độ rồi trộn lạc, đổ lên lát bánh tráng, úp lát thứ hai lên và để nguội cho cứng lại.

Chọn kẹo thế nào

• Lạc phải nhiều và nguyên hạt, phân bố đều. Kẹo ít lạc là kẹo rẻ tiền.
• Mật màu nâu cánh gián, trong. Mật đen sẫm và đục là nấu quá lửa, ăn thấy đắng.
• Bánh tráng giòn, không ỉu. Bánh ỉu nghĩa là kẹo để lâu hoặc hút ẩm.
• Cắn thấy giòn tan rồi mới dẻo. Kẹo dai nhằng nhằng ngay từ miếng đầu là nấu chưa tới.

Kẹo mới làm thì mật còn hơi mềm và dính răng nhẹ — chuyện bình thường, để vài hôm sẽ đứng lại.

Ăn với nước chè xanh

Ở Hà Tĩnh, cu đơ gần như luôn đi cùng nước chè xanh đặc, nóng.

Không phải chuyện phong tục cho vui: chè xanh chát và đắng nhẹ, cắt đúng cái ngọt đậm của mật mía. Ăn kẹo suông vài miếng là ngán, uống kèm chè thì ăn được lâu hơn nhiều.

Bảo quản và mang đi

• Để nơi khô ráo, kín, tránh nắng. Trời nồm ẩm là bánh tráng ỉu ngay.
• Không để tủ lạnh — hơi ẩm khi lấy ra làm bánh mềm.
• Giữ được vài tuần tới vài tháng tuỳ nhà làm; hộp nào cũng có hạn dùng, xem trước khi mua nhiều.

Đây là một trong ít món quà miền Trung chịu được đường xa mà không cần giữ lạnh, nên hợp mua mang về.

Mua ở đâu

Đặc sản gắn với Hương Sơn và thành phố Hà Tĩnh; dọc Quốc lộ 1A và Quốc lộ 8 có nhiều cơ sở lâu năm bán tại lò.

Xem thêm trang Hà Tĩnh, ngã ba Đồng Lộc và biển Thiên Cầm.