Địa danh miền Trung
Ngã ba Đồng Lộc — Dấu ấn lịch sử chiến tranh 1968
Một ngã ba nhỏ trên đường mòn, từng hứng hàng chục nghìn quả bom. Ngày 24 tháng 7 năm 1968, mười cô gái tuổi từ mười bảy tới hai mươi tư không ra khỏi hầm.
Thuộc Hà Tĩnh
Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc, Hà Tĩnh.
Ảnh: Khoitran1957 · CC BY-SA 4.0 · qua Wikimedia Commons (cắt 16:9 và resize)
Ngã ba Đồng Lộc thuộc xã Đồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Trong chiến tranh, đây là nút giao trọng yếu trên tuyến đường vận tải vào Nam — mọi xe và hàng đi qua vùng này đều phải qua ngã ba.
Chính vì vậy nơi đây bị đánh phá dữ dội. Và chính vì vậy nó trở thành một trong những địa danh được nhắc tới nhiều nhất khi nói về chiến tranh Việt Nam.
Sự kiện lịch sử
Ngày hôm đó, Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 Hà Tĩnh làm nhiệm vụ san lấp hố bom, thông đường cho xe qua.
Khoảng 16 giờ, trong trận bom thứ mười lăm của ngày, một quả bom rơi trúng khu vực cửa hầm trú ẩn. Cả mười nữ thanh niên xung phong trong tiểu đội đều hy sinh.
Tên và tuổi của họ:
| Họ tên | Tuổi |
|---|---|
| Võ Thị Tần — tiểu đội trưởng | 24 |
| Hồ Thị Cúc | 24 |
| Nguyễn Thị Nhỏ | 24 |
| Dương Thị Xuân | 21 |
| Võ Thị Hợi | 20 |
| Nguyễn Thị Xuân | 20 |
| Hà Thị Xanh | 19 |
| Trần Thị Hường | 19 |
| Trần Thị Rạng | 18 |
| Võ Thị Hà | 17 |
Người trẻ nhất mười bảy tuổi.
Con số “trận bom thứ mười lăm trong một ngày” nói lên mức độ đánh phá ở nút giao này rõ hơn bất kỳ mô tả nào.
Trong khu di tích có gì
Năm 2013, Ngã ba Đồng Lộc được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, thuộc hệ thống di tích đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh.
Khu di tích gồm nhiều hạng mục nằm rải trên một khu đồi:
Khu mộ mười nữ liệt sĩ đặt trên sườn đồi, mười ngôi mộ xếp thành hàng. Đây là nơi phần lớn khách tới viếng trước.
Nhà bia tưởng niệm ghi tên thanh niên xung phong toàn quốc hy sinh trên tuyến đường này.
Nhà truyền thống trưng bày hiện vật: dụng cụ san đường, đồ dùng cá nhân, thư từ. Bức thư Võ Thị Tần gửi mẹ trước ngày hy sinh là hiện vật được nhắc tới nhiều nhất.
Hố bom còn giữ lại nguyên trạng ở khu vực ngã ba.
Tháp chuông trên đỉnh đồi, nhìn xuống toàn bộ khu vực.
Lưu ý cách viếng
Đây là nơi tưởng niệm và là phần mộ, không phải điểm tham quan giải trí. Vài điều nên giữ:
- Ăn mặc kín đáo, tránh áo hai dây và quần quá ngắn
- Nói nhỏ, không mở nhạc
- Không đùa giỡn hay tạo dáng chụp ảnh ở khu mộ
- Có thể thắp hương, hoa và lễ vật bán ngay tại khu
Nhiều đoàn có thói quen mang theo gương, lược và đồ dùng con gái đặt lên mộ — đây là tập tục hình thành tự nhiên qua nhiều năm, xuất phát từ chuyện những người nằm đây đều là các cô gái rất trẻ.
Vào cửa miễn phí. Đi kỹ mất khoảng một tiếng rưỡi.
Ngày giỗ
Lễ giỗ mười nữ liệt sĩ tổ chức hằng năm vào ngày 24 tháng 7. Dịp này khu di tích rất đông, nhất là các năm chẵn.
Nếu muốn viếng trong không gian yên tĩnh thì tránh ngày này và tránh dịp 27/7 — Ngày Thương binh Liệt sĩ.
Gợi ý lịch trình
Ngã ba Đồng Lộc cách thành phố Hà Tĩnh khoảng 20km, cách Vinh chừng 70km. Đường tốt, đi ô tô thuận tiện.
Nơi này hợp ghép vào cung đường Bắc Trung Bộ, cùng với khu di tích Kim Liên ở Nghệ An và các di tích chiến tranh ở Quảng Trị — Thành cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc, cầu Hiền Lương.
Đi mùa nào cũng được, nhưng tháng 5 tới tháng 8 nắng gắt và khu di tích nằm trên đồi trống ít bóng mát. Mùa mưa tháng 9–11 thì đường trơn.
