Chùa Thiên Mụ — ngôi chùa cổ nhất xứ Huế

Chùa Thiên Mụ đứng trên đồi Hà Khê, bờ bắc sông Hương, cách trung tâm Huế khoảng 5km về phía tây. Đây là ngôi chùa cổ nhất Huế, người trong vùng quen gọi là đệ nhất cổ tự.

Bà lão áo đỏ và cái tên của chùa

Năm 1601, chúa Nguyễn Hoàng đi xem đất ở Thuận Hoá để tính chuyện lâu dài. Tới đồi Hà Khê, ông nghe dân kể có một bà lão mặc áo đỏ thường hiện lên trên đồi, nói rằng sẽ có bậc chân chúa tới dựng chùa ở đây để tụ khí thiêng.

Nguyễn Hoàng cho dựng chùa ngay trên chỗ ấy và đặt tên Thiên Mụ — nghĩa là bà lão nhà trời.

Đến năm 1862, vua Tự Đức đổi tên thành Linh Mụ. Lý do rất riêng của thời ấy: nhà vua lâu không có con nối dõi, sợ chữ Thiên phạm tới trời. Sau này tên cũ được dùng lại, nên hôm nay cả hai tên đều đúng và người Huế dùng lẫn cả hai.

Tháp Phước Duyên không cổ bằng chùa

Chùa có từ 1601, nhưng ngọn tháp mà ai cũng chụp thì trẻ hơn hai thế kỷ rưỡi.

Tháp Phước Duyên do vua Thiệu Trị cho xây năm 1844, cao 21m, bảy tầng hình bát giác thu nhỏ dần lên trên. Mỗi tầng thờ một vị Phật.

Tháp không mở cho khách leo lên. Nhưng nó là thứ nhìn thấy từ xa nhất, nên đã thành biểu tượng của cả Huế chứ không riêng gì chùa — trên tem, trên bìa sách, trên logo du lịch đều là nó.

Chuông đồng 1710 và bia đá trên lưng rùa

Hai cổ vật đáng dừng lại lâu hơn vài giây chụp ảnh.

Đại hồng chung đúc năm 1710 dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chu, nặng hơn hai tấn. Thân chuông có bài minh do chính chúa soạn.

Bên cạnh là tấm bia đá đặt trên lưng một con rùa đá lớn — kiểu bia quen thuộc của thời Nguyễn, ghi lại việc xây dựng và trùng tu chùa.

Cả hai đều đứng trong khu vực nhà bia hai bên tháp, đi qua rất dễ bỏ sót vì mắt còn mải ngước nhìn tháp.

Điện thờ phía sau

Phần lớn khách chụp ảnh ở tháp rồi quay ra. Thật ra khu chùa chính nằm phía sau tháp, qua một cái cổng nữa.

Ở đó có điện Đại Hùng — chính điện thờ Phật — cùng nhà tăng, vườn thông và khu mộ tháp của các vị trụ trì. Chỗ này vắng hơn hẳn phía trước và là phần dễ chịu nhất của chuyến thăm.

Thiên Mụ là chùa đang hoạt động, có sư ở và tu tập hằng ngày, chứ không phải di tích đã đóng cửa. Đi vào trong nhớ giữ yên lặng.

Chiếc xe Austin trong sân chùa

Trong một gian nhà cạnh chính điện có một chiếc ô tô cũ màu xanh, sơn tróc, biển số DBA 599. Nhiều khách đi ngang mà không hiểu vì sao chùa lại trưng bày một cái xe.

Đó là chiếc Austin A95 Westminster đã chở Hoà thượng Thích Quảng Đức từ chùa Ấn Quang tới ngã tư Phan Đình Phùng – Lê Văn Duyệt ở Sài Gòn ngày 11/6/1963, nơi ngài tự thiêu để phản đối chính sách đàn áp Phật giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm.

Bức ảnh chụp sự kiện đó đi khắp thế giới và trở thành một trong những hình ảnh được biết đến nhiều nhất về chiến tranh Việt Nam.

Chiếc xe được đưa từ Sài Gòn ra Huế khoảng năm 1965 và ở lại chùa Thiên Mụ từ đó tới nay — hơn sáu mươi năm. Nhà chùa dành riêng một gian để trưng bày, hằng năm vẫn lau chùi giữ gìn.

Trước xe có tấm bảng ghi Di vật – A relic. Đây là chỗ nên đứng lại đọc, không phải chỗ tạo dáng chụp ảnh.

Đi thuyền hay đi xe

Đi thuyền rồng trên sông Hương là cách đẹp nhất. Thuyền xuất phát từ bến gần cầu Trường Tiền, ngược dòng khoảng nửa giờ, và bạn thấy chùa hiện dần trên đồi đúng như người xưa thấy. Nhiều tour ghép luôn tuyến chùa Thiên Mụ – điện Hòn Chén – lăng Minh Mạng trong một buổi.

Đi xe máy hoặc taxi thì nhanh hơn, chừng 15 phút từ trung tâm theo đường Kim Long. Chủ động giờ giấc, hợp nếu bạn muốn tới sớm lúc còn vắng.

Chùa không thu vé vào cửa. Đây là một trong số ít điểm tham quan lớn ở Huế miễn phí hoàn toàn.

Lưu ý khi vào chùa

• Mặc kín vai và đầu gối. Đây là chùa đang tu tập, không phải công viên.
• Bỏ mũ, nói nhỏ khi vào khu điện thờ. Không quay phim trong lúc các sư đang làm lễ.
• Đi sáng sớm hoặc chiều muộn. Giữa trưa nắng gắt, sân chùa lại ít bóng mát.
• Kết hợp gọn với Đại Nội Huế và lăng Khải Định trong cùng một ngày — xem lịch trình Huế 2 ngày 1 đêm.

Ăn gì quanh đó

Đường Kim Long dẫn tới chùa nổi tiếng với bánh ướt thịt nướng và các quán cơm hến, bún hến bình dân.

Về tới trung tâm thì đúng cữ ăn bún bò Huế — danh sách quán đáng ăn ở Huế và Đà Nẵng có sẵn trong bài riêng.

Muốn mang vị Huế về nhà thì tôm chua và mắm ruốc là hai thứ gọn nhẹ và để được lâu nhất.