Nhà đày Buôn Ma Thuột — nhà tù Pháp giữa lòng thành phố

Nhà đày Buôn Ma Thuột nằm trên đường Tán Thuật, ngay trong thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Đi bộ từ trung tâm tới được, nên đây là di tích dễ ghé nhất trong thành phố.

Nhà đày khác nhà tù ở chỗ nào

Tên gọi không phải chuyện chữ nghĩa. Nhà tù giam người tại chỗ. Nhà đày là nơi đưa tù nhân đi biệt xứ tới — tách họ khỏi quê quán, khỏi cơ sở và khỏi người quen.

Người Pháp xây nhà đày ở đây trong hai năm 1930–1931, đúng giai đoạn phong trào cách mạng ở Trung Kỳ lên mạnh. Tù chính trị bị bắt ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Bình Định… bị chuyển lên cao nguyên, cách quê hàng trăm cây số.

Chọn Buôn Ma Thuột vì thời đó nơi này còn hẻo lánh: rừng vây quanh, đường sá kém, khí hậu và bệnh sốt rét khắc nghiệt với người đồng bằng. Cách ly bằng địa lý, rẻ hơn xây thêm tường.

Khu di tích còn lại gì

Khuôn viên rộng gần 2ha, bao quanh bằng bốn bức tường cao 4m, dày 40cm, bốn góc đều có vọng gác canh suốt ngày đêm.

Bên trong còn các dãy lao giam tập thể, xà lim biệt giam, khu bếp và nhà xưởng. Trong lao có bệ xi măng và hệ cùm chân chạy dọc — tù nhân nằm sát nhau, chân bị khoá chung một thanh sắt.

Điều làm nhiều người bất ngờ là chính trong nhà đày này đã hình thành các lớp học và tổ chức của tù nhân — nên nơi đây còn được gọi là “trường học cách mạng”.

Nhà đày được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1980, sau đó nâng lên di tích quốc gia đặc biệt.

Thời lượng và nên thuê thuyết minh

• Dành khoảng 1 tiếng. Nên thuê hoặc đi cùng thuyết minh viên — nhiều chi tiết không đọc được từ bảng.
• Khu trưng bày có tượng và mô hình tái hiện cảnh giam cầm, khá nặng nề. Cân nhắc nếu đi cùng trẻ nhỏ.
• Đây là nơi tưởng niệm: nói nhỏ, không đùa giỡn, không tạo dáng chụp ảnh trong xà lim.
• Nắng Buôn Ma Thuột gắt vào trưa, mà sân khá trống — đi buổi sáng dễ chịu hơn.

Ghép trong chuyến Buôn Ma Thuột

Nhà đày ở trung tâm nên ghép được với hầu hết điểm trong tỉnh:

• Bảo tàng Đắk Lắk cách chừng 1km, xem tiếp phần văn hoá các dân tộc tại chỗ.
• Buôn Đôn cách khoảng 40km.
• Thác Dray Nur – Dray Sáp cách khoảng 25km.
• Hồ Lắk cách chừng 50km về phía nam.

Buổi sáng nhà đày và bảo tàng, buổi chiều đi thác — là cách xếp gọn nhất cho một ngày.

Ăn gì quanh nhà đày

Nhà đày nằm giữa thành phố nên quanh đó đủ quán. Món sáng đặc trưng nhất là bún đỏ — sợi bún to nhuộm màu từ hạt điều, ăn với riêu cua và trứng cút.

Buổi trưa thì bún riêu và các quán cơm; tối có lẩu lá rừng và gà nướng – cơm lam.

Mua về: cà phê Buôn Ma Thuột, bơ sáp, mắc ca, mật ong rừng, rượu cần. Xem đủ trong trang Đắk Lắk.