Ngũ Hành Sơn — năm ngọn núi đá và làng nghề điêu khắc

Ngũ Hành Sơn là cụm năm ngọn núi đá vôi nhô lên giữa vùng cát bằng phẳng phía đông nam Đà Nẵng, cách trung tâm chừng 8km trên đường ra Hội An.

Tên gọi lấy theo ngũ hành: Kim Sơn, Mộc Sơn, Thuỷ Sơn, Hoả Sơn và Thổ Sơn. Trong đó Thuỷ Sơn là ngọn lớn nhất, nhiều hang và chùa nhất, và cũng là ngọn duy nhất phần lớn khách leo lên.

Điều làm nơi này khác các danh thắng khác ở Đà Nẵng: nó vừa là núi, vừa là hệ thống hang động, vừa là quần thể chùa chiền, và bên trong hang có bia khắc trên vách đá được UNESCO ghi danh. Bốn thứ chồng lên nhau trong một khu đi bộ hết chừng hai tiếng.

Núi đá vôi giữa đồng cát

Về mặt địa chất, năm ngọn này là khối đá vôi và đá cẩm thạch sót lại — phần cứng không bị bào mòn khi vùng xung quanh hạ thấp dần thành đồng bằng ven biển. Nước ngầm khoét rỗng bên trong, tạo ra hệ hang động mà ngày nay ta đi vào.

Chính lớp đá cẩm thạch ấy sinh ra nghề đục đá dưới chân núi. Nhưng khai thác lâu năm làm núi mòn đi, nên nay việc lấy đá tại chỗ đã bị cấm; làng nghề chuyển sang dùng đá chở từ nơi khác về.

Ma nhai — thứ đáng xem nhất mà ít người biết

Trên vách đá và trong các hang ở Thuỷ Sơn có hệ thống bia ma nhai: chữ Hán và chữ Nôm khắc trực tiếp lên mặt đá, hình thành từ thế kỷ 17 tới thế kỷ 20, tổng cộng 78 văn bản.

Tháng 11/2022, tại kỳ họp thứ 9 của Uỷ ban Chương trình Ký ức Thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương tổ chức ở Hàn Quốc, “Ma nhai tại danh thắng Ngũ Hành Sơn” được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu khu vực.

Nội dung bia rất đa dạng: thơ của vua chúa và quan lại, ghi chép việc trùng tu chùa, bút tích của khách hành hương. Gộp lại là một kho tư liệu về đời sống tôn giáo và văn hoá vùng này suốt ba thế kỷ, khắc thẳng lên đá.

Phần lớn khách đi ngang mà không biết. Nếu chỉ nhớ một điều khi tới Ngũ Hành Sơn, nhớ ngẩng lên nhìn vách đá.

Các hang chính

Động Huyền Không là hang lớn và đẹp nhất. Trần hang có mấy lỗ thủng tự nhiên, ánh sáng rọi xuống thành cột — buổi trưa nắng là lúc luồng sáng rõ nhất. Bên trong có chính điện và nhiều tượng.

Động Tàng Chơn nằm phía sau chùa Linh Ứng, gồm nhiều ngách nhỏ thông nhau, tối hơn và ít khách hơn.

Động Âm Phủ là hang riêng, mô phỏng cảnh địa ngục theo quan niệm dân gian, có đoạn phải leo và chui. Vé tính riêng, và đây là chỗ trẻ con thích nhất.

Chùa và đài vọng

Trên Thuỷ Sơn có hai ngôi chùa cổ: Tam Thai ở phía tây và Linh Ứng ở phía đông. Cả hai đều có từ thời Nguyễn và từng được vua Minh Mạng cho trùng tu.

Hai điểm ngắm cảnh nên ghé:

• Vọng Giang Đài nhìn về phía sông và núi phía tây
• Vọng Hải Đài nhìn ra biển Non Nước và bán đảo Sơn Trà

Chiều muộn lên Vọng Hải Đài là lúc dễ chịu nhất — nắng đã dịu, nhìn được cả đường bờ biển kéo dài về phía Hội An.

Làng đá Non Nước

Dưới chân núi là làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước, có tuổi vài trăm năm. Cả một dãy phố bày tượng đá từ cỡ bàn tay tới cỡ người thật.

Nếu định mua làm quà, chọn món nhỏ. Tượng đá cỡ vừa đã nặng vài chục ký, cước gửi về nhiều khi đắt hơn giá tượng, và mang lên máy bay thì gần như không được. Đây cũng là chỗ nên trả giá.

Leo bộ hay đi thang máy

Có hai cách lên Thuỷ Sơn:

Leo bộ khoảng 150 bậc đá. Bậc cao thấp không đều và trơn khi trời ẩm, nhưng đi qua được nhiều ngách và vách bia mà thang máy bỏ qua.

Thang máy tính vé riêng, lên thẳng lưng chừng núi. Hợp với người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc đi vào giữa trưa.

Kể cả đi thang máy thì trên núi vẫn phải đi bộ và leo bậc khá nhiều. Nên đi giày bám tốt, đừng đi dép lê.

Đi khi nào và mất bao lâu

Đi kỹ cả hang và chùa mất khoảng hai tiếng. Đi lướt thì một tiếng.

Buổi sáng sớm hoặc chiều muộn là hợp nhất. Giữa trưa đá hắt nóng và các bậc lộ thiên không có bóng râm — trừ khi bạn muốn thấy cột sáng trong động Huyền Không, vốn rõ nhất vào khoảng giữa trưa.

Mùa khô từ tháng 2 tới tháng 8 đi thoải mái. Mùa mưa tháng 9–12 bậc đá trơn, cần cẩn thận.

Ghép với gì

Ngũ Hành Sơn nằm đúng giữa đường Đà Nẵng – Hội An, nên hợp nhất là ghép vào buổi sáng trước khi xuống Hội An, hoặc buổi chiều trên đường về.

Gần đó có biển Non Nước, đi bộ ra được, bãi rộng và vắng hơn Mỹ Khê.

Xem cách chia buổi cụ thể trong lịch trình Đà Nẵng 3 ngày 2 đêm.