Phố cổ Hội An — thương cảng bốn trăm năm còn nguyên

Chùa Cầu, biểu tượng của Hội An.

Ảnh: katiebordner · CC BY 2.0 · qua Wikimedia Commons (cắt 16:9 và resize)

Hội An nằm bên sông Thu Bồn, cách trung tâm Đà Nẵng khoảng 30km. Ngày 4/12/1999, tại kỳ họp lần thứ 23, UNESCO công nhận đô thị cổ Hội An là Di sản Văn hoá Thế giới.

Sau sáp nhập ngày 01/07/2025, Quảng Nam gộp vào Đà Nẵng. Hội An nay thuộc thành phố Đà Nẵng — bài viết cũ ghi Quảng Nam vẫn chỉ đúng nơi đó, chỉ khác tên đơn vị hành chính.

Chùa Cầu Hội An lên đèn buổi tối, soi bóng xuống mặt nước — Chùa Cầu về đêm — hình ảnh quen thuộc nhất của Hội An. Ảnh: katiebordner · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons (cắt 16:9 và resize)

Vì sao một thương cảng lại còn nguyên

Câu trả lời hơi ngược đời: Hội An còn nguyên vì đã bị bỏ quên.

Từ thế kỷ 16 tới 19, Hội An là cảng buôn quốc tế sầm uất bậc nhất Đông Nam Á. Thương nhân Nhật Bản, Trung Hoa, Bồ Đào Nha, Hà Lan đều lui tới, nhiều người ở lại lập phố riêng.

Rồi sông Thu Bồn bồi lấp dần, tàu lớn không vào được nữa. Vai trò thương cảng chuyển sang Đà Nẵng. Hội An mất vị thế kinh tế và ngừng phát triển — không có làn sóng xây mới nào phá đi lớp phố cũ.

Nhờ vậy, thứ còn lại tới hôm nay không phải bản phục dựng mà là phố thật, nhà thật, phần lớn vẫn có người ở và buôn bán bên trong.

Ba lớp văn hoá chồng lên nhau

Dãy nhà cổ tường vàng ở Hội An với hàng quán bên đường — Nhà cổ trong phố. Phần lớn vẫn có người ở và buôn bán. Ảnh: Supanut Arunoprayote · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons (cắt 16:9 và resize)

Đi trong phố cổ, để ý sẽ thấy ba kiểu kiến trúc nằm cạnh nhau:

Nhà ống người Việt — mặt tiền hẹp, kéo dài về sau, giữa nhà có giếng trời để lấy sáng và thoát nhiệt. Nhiều nhà thông từ đường Trần Phú ra thẳng bờ sông, vì xưa hàng hoá bốc từ thuyền vào thẳng kho.

Hội quán người Hoa — nơi hội họp và thờ tự của từng bang: Phúc Kiến, Quảng Đông, Triều Châu, Hải Nam. Trang trí đậm màu, nhiều gốm sứ và chạm khắc.

Chùa Cầu — do thương nhân Nhật dựng đầu thế kỷ 17 để nối khu phố Nhật với khu phố Hoa.

Bên trong một hội quán người Hoa ở Hội An với ban thờ và cờ nhiều màu — Bên trong hội quán người Hoa. Ảnh: Christophe95 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons (cắt 16:9 và resize)

Chùa Cầu sau đợt trùng tu

Đây là chi tiết nhiều bài viết cũ chưa cập nhật.

Chùa Cầu trải qua đợt trùng tu lớn: khởi công 28/12/2022, hoàn thành sau 19 tháng và khánh thành ngày 3/8/2024, tổng mức đầu tư hơn 20,2 tỷ đồng.

Đợt trùng tu này từng gây tranh cãi khi vừa xong, vì cây cầu trông quá mới so với hình ảnh rêu phong quen thuộc. Bên bảo tồn giải thích rằng màu cũ là do thời gian và rêu mốc, còn nguyên tắc trùng tu là giữ yếu tố gốc và đảm bảo cầu đứng được lâu dài.

Nếu bạn từng thấy ảnh Chùa Cầu cũ kỹ và tới nơi thấy khác, đó là lý do. Vài năm nữa màu sẽ dịu lại.

Đêm rằm phố tắt đèn

Cửa hàng bán đèn lồng nhiều màu ở Hội An — Đèn lồng là thứ Hội An bán nhiều nhất, và cũng là thứ làm nên đêm phố cổ. Ảnh: dronepicr · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons (cắt 16:9 và resize)

Vào tối 14 âm lịch hằng tháng, phố cổ tắt đèn điện, chỉ thắp đèn lồng. Người ta thả hoa đăng xuống sông Hoài, có hát bài chòi và trò chơi dân gian ngoài phố.

Đây là lúc Hội An đẹp nhất và cũng đông nhất. Nếu đi vào dịp này, đặt phòng sớm và chấp nhận chen.

Còn muốn phố vắng thì đi sáng sớm trước 8 giờ — lúc hàng quán chưa mở hết, nắng còn nghiêng, và bạn nhìn được kiến trúc thay vì nhìn lưng người.

Vé và cách đi

Vé tham quan phố cổ khoảng 80.000 – 120.000đ, cho phép chọn 5 điểm trong danh sách di tích mở cửa: nhà cổ, hội quán, bảo tàng, nhà thờ tộc.

Điều nhiều người không biết: đi dạo trong phố không cần vé. Vé là để vào các điểm di tích cụ thể. Nếu chỉ định đi bộ, ăn uống và chụp ảnh thì không bắt buộc mua.

Phố cổ cấm xe máy và ô tô trong nhiều khung giờ. Gửi xe ở bãi ngoài rồi đi bộ — phố nhỏ, đi hết trong một hai tiếng.

Ăn gì ở Hội An

Hội An có mấy món chỉ ngon ở đây:

Cao lầu — sợi mì dày, nước dùng rất ít, ăn với thịt xá xíu và rau sống. Người địa phương nói sợi cao lầu đúng phải dùng nước giếng Bá Lễ.

Mì Quảng — khác cao lầu ở sợi mềm hơn và nhiều nước hơn, thường có đậu phộng và bánh tráng nướng.

Bánh mì Hội An — nổi tiếng ra cả quốc tế, nhân đầy và pate đậm.

Bánh vạc (white rose) và hoành thánh chiên — món của các quán lâu đời trong phố.

Chè bắp — bắp Cẩm Nam nấu chè, ăn buổi chiều.

Mùa khô và mùa phố cổ ngập

Tháng 2 tới tháng 8 khô ráo, đi thoải mái.

Tháng 9 tới tháng 12 là mùa mưa, và đây là điều cần biết: phố cổ hay bị ngập vào đỉnh mùa mưa vì nằm sát sông. Có năm nước vào tới trong nhà, phố phải đi lại bằng thuyền. Nếu đặt phòng sát sông trong giai đoạn này thì nên kiểm tra dự báo trước.